Diagnostyka i leczenie zmian nowotworowych układu ruchu – liczy się czas

W Światowym Dniu Walki z Rakiem zwracamy uwagę na temat, który może być  mylony  z przeciążeniem, urazem lub „zwykłym bólem” a może dotyczyć ZMIAN NOWOTWOROWYCH KOŚCI I TKANEK MIĘKKICH.

Czujność, dobra decyzja na czas, sprawdzenie to reakcje, które pomagają zareagować w porę.

---

Kiedy nie lekceważyć bólu lub obrzęku?

Bóle stawów i mięśni zdarzają się każdemu. Warto jednak skontaktować się z lekarzem, jeśli:

• ból utrzymuje się mimo odpoczynku i leczenia przeciwbólowego albo narasta,
• pojawia się obrzęk, zgrubienie lub wyczuwalny guzek w okolicy kości, stawu czy mięśnia,
• dochodzi do spadku sprawności (np. utykanie, trudność w obciążaniu kończyny),
• ból jest nietypowy lub „nie pasuje” do sytuacji (np. utrzymuje się długo po drobnym urazie),
• u osoby, która leczyła się onkologicznie, pojawia się nowy, niepokojący ból kości.

W praktyce klinicznej większość zmian nowotworowych w kościach to zmiany przerzutowe (ok. 80–90%), a mniejsza część to guzy pierwotne kości lub tkanek miękkich. To jedna z przyczyn, dla których diagnostyka powinna być zaplanowana sprawnie.

---

Jak wygląda diagnostyka? – prosto i rzeczowo

W ortopedii onkologicznej kluczowe są dwa elementy: badania obrazowe + histopatologia (czyli ocena pobranej tkanki pod mikroskopem). Najczęściej stosuje się:

• RTG – często pierwszy krok, który może wykazać nieprawidłowości w strukturze kości,
• TK (tomografia komputerowa) – doprecyzowuje obraz, szczególnie w kościach i okolicach trudnych anatomicznie,
• MRI (rezonans magnetyczny) – pomaga ocenić zasięg zmiany, zwłaszcza w tkankach miękkich,
• biopsja – gdy trzeba ustalić, jakiego typu jest zmiana; w wybranych przypadkach wykonywana jest biopsja pod kontrolą TK,
• wynik histopatologiczny – pozwala przejść od podejrzenia do konkretnego planu postępowania.

To ważne:  kolejność ma znaczenie. Dzięki temu leczenie jest dopasowane do rozpoznania.

---

Na czym polega leczenie w ortopedii onkologicznej?

Zabiegi w ortopedii onkologicznej bywają dość rozległe, ponieważ często obejmują jednocześnie:

• resekcję zmiany (usunięcie guza),
• rekonstrukcję – odtworzenie ubytku tak, aby utrzymać możliwie dobrą funkcję kończyny i zapewnić pacjentowi bezpieczeństwo.

W zależności od sytuacji klinicznej stosuje się m.in.:

• rekonstrukcje metalowe,
• rekonstrukcje biologiczne (autograft – materiał własny pacjenta, allograft – przeszczepy tkanek od dawców),
• mineralne substytuty kości,
• w wybranych przypadkach implanty personalizowane 3D, projektowane indywidualnie (proces przygotowania zwykle trwa ok. 4–6 tygodni).

  ---

Dlaczego współpraca specjalistów jest kluczowa?

W ortopedii onkologicznej decyzje podejmuje się zespołowo. W diagnostyce i leczeniu współpracują m.in.: ortopeda, onkolog kliniczny/chemioterapeuta, histopatolog i radiolog. Taki model pozwala:

• szybciej ustalić rozpoznanie,
• bezpieczniej zaplanować leczenie,
• ograniczać ryzyko opóźnień w leczeniu.

Już od 27 lat, w Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Szpitalu Chirurgii Urazowej im. dr. Janusza Daaba  w Piekarach Śląskich, działa zespół guzów kości. Szpital współpracuje również z Instytutem Onkologii w Gliwicach oraz innymi ośrodkami onkologicznymi w regionie.

---

Nasze działania w liczbach – ostatnie 5 lat (2021–2025)

Aby pokazać skalę świadczeń w tym obszarze posługujemy się oznaczeniami wynikającymi z klasyfikacji rozpoznań medycznych (ICD-10): „C” – nowotwory złośliwe, „D” – nowotwory niezłośliwe (łagodne) oraz część zmian o niepewnym lub nieokreślonym charakterze. Nowotwory typu D to najczęściej zmiany łagodne, ale część z nich wymaga takiej samej dokładnej diagnostyki jak w przypadku zmiany złośliwej, która pozwala na  bezpieczne, zaplanowane leczenie.

Od 2021 do 2025 roku łącznie:

• hospitalizacje: 3 302 (w tym C: 784, D: 2 518),
• zabiegi: 3 175 (w tym C: 716, D: 2 459),
• w ramach ścieżki onkologicznej u pacjentów z rozpoznaniem C wykonano 383 zabiegi.

Tendencja w latach 2020–2025: w 2020 roku  (pandemia) to 416 hospitalizacji i 382 zabiegi, w 2025 roku 728 hospitalizacji i 711 zabiegów –  wyraźny wzrost aktywności klinicznej po okresie pandemicznym.

---

Co możesz zrobić dziś?

Jeśli ból, obrzęk lub niepokojące objawy utrzymują się albo narastają, nie odkładaj konsultacji  na później. Skontaktuj się z lekarzem i rozpocznij diagnostykę. W takich sytuacjach najbardziej pomaga dobre, uporządkowane sprawdzenie.

   

Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej ani diagnostyki.

W razie objawów lub wątpliwości skontaktuj się z lekarzem.